Zo drukte architect Dudok zijn stempel op Hilversum

Geplaatst op za 16 oktober 2021 in blog • bijgewerkt op zo 17 oktober 2021 • 4 min leestijd    

Dudokroute Hilversum

Wandelen door de natuur is heerlijk, maar dwalen door steden kan ook verrassend zijn. Elke stad heeft wel kenmerkende en/of bijzondere architectuur. Wij deden een rondje Hilversum met de Dudokroute in de hand.

De Openbare Leeszaal, onderdeel van één van de eerste door Dudok ontworpen woningcomplexen in de Bloemenbuurt.

de Openbare Leeszaal
De Openbare Leeszaal, onderdeel van één van de eerste door Dudok ontworpen woningcomplexen in de Bloemenbuurt.

Eigenlijk start de Dudokroute bij het monumentale Raadhuis van Hilversum, maar we zijn eigenwijs en starten in de Bloemenbuurt. Wat een prachtige woningcomplexen staan hier, met bijzondere baksteenreliëfs in de blinde muren en ramen gevat in groen houten omlijstingen.

raadhuis Hilversum
Het Dudok Architectuur Centrum geeft enkele malen per week rondleidingen door het monumentale raadhuis. Ⓒ ANP

Niet al te groot, maar ze werden pakweg honderd jaar geleden ook als ’arbeiderswoningen’ neergezet. Zo heette dat toen gewoon. Mooi, goed en hygiënisch en dat was in de decennia daarvoor echt heel anders. Met veel aandacht voor plantsoenen en speelvelden, pleintjes en hofjes. Een dorp in de stad is het eigenlijk. Omdat Hilversum tussen 1915 en 1958 explosief groeide (van 35.000 naar 100.000 inwoners), moest er veel worden gebouwd.

Eerst maar even iets over de stedenbouwkundige Willem Marinus Dudok, vanaf 1915 directeur Publieke Werken in Hilversum en vanaf 1928 gemeentelijk architect (terwijl hij daar eigenlijk niet voor was opgeleid).

Hij maakte voor Hilversum in totaal maar liefst 75 ontwerpen; voor woningbouwprojecten maar ook voor scholen, bruggen en badhuizen. Dudok kreeg daarvoor wereldwijd erkenning. In zijn werk kwamen diverse stromingen samen: Berlage, Frank Lloyd Wright en de Amsterdamse School.

Symmetrisch

Vanuit de Bloemenbuurt waar onder meer de Geraniumschool (oogt ietwat verwaarloosd) en de Openbare Leeszaal te zien zijn, lopen we via de dr. H. Bavinckschool door naar het Badhuis (verbouwd tot twee woningen). Wat opvalt, zijn de donkere en lichte bakstenen in het pand en de symmetrische opzet met hoge schoorsteen, precies in het midden.

Bloemenbuurt
De uitstraling van dit complex in de Bloemenbuurt is landelijk en pittoresk. De sociale samenhang werd gestimuleerd door pleintjes en hofjes. Ⓒ Hans Peter Föllmi

Dudok had iets met bijzondere bakstenen. Hij liet bijvoorbeeld een speciaal langgerekt exemplaar voor het raadhuis ontwerpen, waarnaar we nu via de Havenstraat en de ’s Gravelandseweg op weg zijn. Deze smalle gele steen met gladde huid wordt ook wel Hilversums formaat genoemd. Door de diepe schaduwvoeg ontstaat een doorlopende, horizontale schaduwlijn.

Hoe mooi en speciaal de Bloemenbuurt ook is, het wereldberoemde raadhuis is natuurlijk wel heel bijzonder. Terwijl ik erom heen loop, zie ik verspringende bouwblokken die ook in hoogte en breedte verschillen. Zo ziet het gebouw er vanuit elk standpunt weer heel anders uit, de verschillende onderdelen lijken ten opzichte van elkaar te ’verschuiven’.

Stempel

Ook binnen is trouwens alles door Willem Dudok ontworpen. Hij was een perfectionist die zich zelfs met de vormgeving van de voorzittershamer bemoeide. Vloerbedekking, stoelen, klokken en lampen: overal heeft hij zijn stempel opgedrukt. In het souterrain van het raadhuis is overigens het Dudok Architectuur Centrum oftewel DAC gevestigd (ingang aan de achterzijde). Zij organiseren architectuurwandelingen én van donderdag tot en met zondag rondleidingen door het Raadhuis.

pompgemaal aan het Laapersveld
Het pompgemaal aan het Laapersveld. Dudok ontwierp de vijver en het park eromheen. Ⓒ Hans Peter Föllmi

We lopen via het Melkpad naar het Stationsplein, waar op het moment stevig wordt gesloopt om ruimte te maken voor nieuwe ontwikkelingen in het Stationsgebied. De Dudokroute is overigens gemakkelijk te volgen via zeskantige bordjes; bij de VVV Hilversum op het Stationsplein is een handige uitklapkaart met veel informatie verkrijgbaar.

Aan de andere kant van het station is de voormalige ’Politiepost’ te vinden, ontworpen in 1915. Een kleurrijk pand met grote schoorsteen in de stijl van de Amsterdamse School. ’Over het Spoor’ was in 1915 een probleemwijk en buurtbewoners eisten meer politietoezicht. In hun brief memoreerden ze dat er met de politiepost ’in deze uitermate leelijke buurt althans een begin kan worden gemaakt met de verbetering van de bebouwing’.

Fabritiusschool
Bij de Fabritiusschool greep Dudok terug op traditionele materialen als gepleisterde muren en een rieten dak. Ⓒ Hans Peter Föllmi

We keren terug naar de Bloemenbuurt, langs de nogal massief ogende Rembrandtschool en de onverwacht romantisch aandoende Fabritiusschool. Met de gepleisterde muren en het rieten dak greep Dudok terug op het gebruik van traditionele materialen.

Huppelen

Veel door hem ontworpen scholen hebben een ’huppelgalerij’. Het idee was dat kleuters hier konden huppelen, wat de lichamelijke ontwikkeling zou bevorderen; Dudok was zijn tijd ver vooruit.

Oorspronkelijk artikel

Zie ook

Lees meer over Hilversum architectuur Dudok